{"id":5159,"date":"2023-06-14T10:58:28","date_gmt":"2023-06-14T07:58:28","guid":{"rendered":"https:\/\/zbsb.info\/?p=5159"},"modified":"2023-06-14T10:58:29","modified_gmt":"2023-06-14T07:58:29","slug":"jan-maksimjuk-dumki-naviejany-podychom-temry-viktora-stachvijuka","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/zbsb.info\/?p=5159","title":{"rendered":"Jan Maksimjuk: Dumki, navi\u00eajany \u201ePodychom temry\u201d Viktora Stachvijuka"},"content":{"rendered":"\n

Z Viktorom Stachvijukom (druhi varyjant napisania joho nazviska po-pudla\u015bki: Stachvjuk) ja znakomy 35 li\u00eat. My poznakomilisie na zychodi komunisty\u010dnoji epochi, koli v\u00f4n z simjoju vernuvsie na Pudla\u0161e z h\u0142ubiny P\u00f4l\u0161\u010dy i energi\u010dno vstupiv u burlivy n\u00f4rt bi\u0142oru\u015bkoho hromad\u015bko-polity\u010dnoho \u017eytia toho \u010dasu.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Najb\u00f4l\u0161 bli\u017ako my pasupraco\u016dni\u010dali<\/em> z jim u 1989-1992 li\u00eatach: sper\u0161a Viktor pryj\u0161ov na mi\u00eastie sekretara Bi\u0142oru\u015bkoho Hromad\u015bko-Kulturnoho Tovarystva (BHKT) u Bi\u0142ostoku, koli vesnoju 1989 roku ja perej\u0161ov st\u00f4l do \u201eNivy\u201d, a potum my vzialisie razom z in\u0161ymi nekomunisty\u010dnymi aktyvistami organizovati bi\u0142oru\u015bki polity\u010dny ruch i partyju.<\/p>\n\n\n\n

U Bi\u0142oru\u015bkum Demokraty\u010dnum Objednani (BDA), kotore organizova\u0142osie v b\u00f4l\u0161-men\u0161 vyraznu strukturu vesnoju 1990 roku, Viktor stav \u201ekoordynatorom\u201d, \u0161to ozna\u010da\u0142o druhu po zna\u010dnosti pozyciju posli star\u0161yni\u00ea (kirovnika) partyji. Ja v BDA byv kim\u015b napodobi prasovoho peredstavnika i protokolanta pa sumia\u0161\u010dalnictvu<\/em>. Posli projhranych parlamen\u0107kich vyboruv 1991 roku i vnutrypartyjnych \u201erozb\u00f4rok\u201d, chto vinovaty, Viktor pokinuv BDA i zaniavsie, jak tohdy hovoryli, \u201epryvatnym biznesom\u201d. A ja v 1993 roci pokinuv publi\u010dny spravy v Bi\u0142ostoku i stav praciovati v Var\u0161avi. Z toho \u010dasu my z Viktorom vstry\u010dalisie dovoli r\u00eadko, ale ja ne hublav zacikavlanosti joho aktyvnostioju, osoblivo posli toho, jak v\u00f4n u 2002 roci vydav zb\u00f4rnik vi\u00ear\u0161uv po-svojomu \u201eBahrovy ti\u00ea\u0144\u201d (vi\u00ear\u0161y \u201epo-trystiani\u0107ki\u201d rumnobi\u00ea\u017eno z jich perek\u0142adami na bi\u0142oru\u015bku movu).<\/p>\n\n\n\n

Di\u015b, naperedodni jubileju 75-li\u00eatia Viktora, mni\u00ea zachoti\u00ea\u0142osie napisati pro joho nedavniu autobijografi\u010dnu knihu po-pudla\u015bki (po-pudla\u0161oru\u015bki, jak cho\u010de autor): grubizny roman \u201ePodych temry\u201d, kotory vyj\u0161ov pud kune\u0107 2021 roku pud vydave\u0107kim \u0161yldom Stowarzyszenia Muzeum Ma\u0142ej Ojczyzny w Studziwodach. Chva\u0142a autorovi, \u0161to dovj\u00f4v taki kolosalno pracioj\u00f4mki tv\u00f4r do zaver\u0161enia, chva\u0142a i vydavciovi, \u0161to znaj\u0161ov hro\u0161y, energiju i \u010das na joho vydanie. Kniha maje pudzaho\u0142\u00f4vok \u201e\u010cas\u0165 I. Ste\u017ekami pere\u017eytoho\u201d \u2013 zna\u010dyt, mo\u017ena spodivatisie i protiahu. <\/p>\n\n\n\n

Tekst u mene bude ne \u201ejubilejny\u201d, a \u201ebudionny\u201d \u2013 pro toje, \u0161to mni\u00ea dumajetsie pro na\u0161u literaturu i pro mi\u00eastie Viktora Stachvijuka v j\u00f4j ne v prazniki, a v zvy\u010dajny dni\u00ea.<\/p>\n\n\n\n

Nema odho\u0142osu<\/strong><\/h2>\n\n\n\n

To ohulna neduha na\u0161oji regijonalnoji literatury, \u010dy to po-pudla\u015bki, \u010dy to po-bi\u0142oru\u015bki. Kni\u017eka vychodit, autor siud-tud robit prezentaciji (dobre, koli cho\u0165 si\u00eate robit), ale kilka ty\u017eniuv posli korotkoho i vy\u0142u\u010dno informacijnoho \u201e\u0161umu\u201d v medyjach na\u0161oji men\u0161osti pro kni\u017eku totalno zabyvajut, i autor z vydavciom ostajutsie z dylemoju \u2013 \u0161to zrobiti z nak\u0142adom, jaki le\u017eyt i pokryvajetsie pylavoju de\u015b u kutkovi?<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Viktor Stachvijuk na prezentaciji svojoji knihi v Studzivodach, luty 2022<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Kniharni, nave\u0165 regijonalny, takich kni\u017eok ne berut, bo kni\u017eki i reklamno \u201enerozkru\u010dany\u201d, i napisany na \u201eneponiatnuj\u201d movi. A koli nekotory knihoprodavci\u00ea na Pudla\u0161y i vo\u017amut na proda\u017e kni\u017eku po-bi\u0142oru\u015bki abo po-pudla\u015bki, to vsioho kilka egzemplaruv, jak cikavinku dla turystuv z h\u0142ubiny P\u00f4l\u0161\u010dy (r\u00eadko koli b\u00f4l\u0161 \u010dym dese\u0165 \u0161tuk). Ostajetsie odna doroha \u2013 organizovati jak najb\u00f4l\u0161 vstr\u00ea\u010duv-prezentacijuv tam, de \u0161\u010de \u017eyvut lude, kotory mohut \u010dytati po-bi\u0142oru\u015bki abo po-pudla\u015bki, i probuvati zbyvati kni\u017eki takim sposobom. Ina\u010dej skazav\u0161y, sered potencijalnych \u010dyta\u010d\u00f4v znachoditi realnych pokupnik\u00f4v. Ale ne vsi\u00eam autoram i vydavciam cho\u010detsie takoje robiti, osoblivo tohdy, koli na vydanie vony otrymali grant, i kniha po suti \u010da\u0142kom op\u0142a\u010dana z der\u017eavnoji kasy \u2013 zap\u0142atili i drukarovi, i redaktorovi, i nave\u0165 jaki\u015b neveliki honorar autorovi. Koli nichto z doty\u010dnych do vydania ne vy\u0142o\u017eyv hro\u0161y z svojoji ki\u0161eni, zna\u010dyt, to i ko\u0161elkam p\u0142akati ne dovedetsie, jak nak\u0142ad ne rozyjdetsie.<\/p>\n\n\n\n

Zrozumi\u00ea\u0142o, sytuacija z proda\u017eom kni\u017eok na movach men\u0161osti radykalno ne poli\u00eap\u0161aje, koli pro jich zjavlatsie jakije\u015b \u201eodho\u0142osy\u201d abo \u201erecenziji\u201d v prasi abo radivi men\u0161osti. Ale napevno poli\u00eap\u0161aje samood\u010duvanie autora, jak pro joho kni\u017eku opublikujut jakuju\u015b \u201ekryty\u010dnu\u201d opiniju na dodatok do suchoji informaciji pro sam fakt vydania. Nema autora, kotoromu by\u0142o b necikavo po\u010duti, \u010dy chto-le\u0144 pro\u010dytav joho kni\u017eku i \u0161to toj chto-le\u0144 pro jiji\u00ea dumaje. Bo koli ni\u010doho ne \u010duje\u0161, to sk\u00f4l mo\u017ee\u0161 doznatisie, \u010dy tvoju kni\u017eku naohu\u0142 \u010dytali? A koli ne \u010dytali, to i pro nijaku literaturu hovoryti ne dovoditsie. Bo literatura odbyvajetsie ne tohdy, koli autory pi\u0161ut, redaktory redagujut, a vydavci\u00ea publikujut, ale tohdy, koli napisane i opublikovane \u010dytajut i \u201eperevarujut\u201d u mozgach i du\u0161ach \u201epob\u00f4\u010dny\u201d \u010dyta\u010d\u00ea, a sered jich i \u010dyta\u010d\u00ea z takim-siakim nachi\u0142om do \u201ekryty\u010dnoji\u201d refleksiji.<\/p>\n\n\n

\n
\"\"
Viktor Stachvijuk na literaturnuj vstr\u00ea\u010dy na svoj\u00f4m da\u010dnum u\u010dastkovi, lipe\u0144 2022<\/figcaption><\/figure>\n<\/div>\n\n\n

U si\u00eatum sensi bi\u0142oru\u015bkim autoram na Pudla\u0161y ne pozajzdrosti\u0161. U\u017ee k\u00f4lko desetili\u00eatiuv vony probujut probiti nevid\u00f4\u010dnu stinu mi\u017ey soboju i \u201e\u010dyta\u010dami-krytykami\u201d, kob po\u010duti pro svoje pisanie jakuju\u015b neokazijonalnu\/nevypadkovu\/niezdawkow\u0105<\/em>\u00a0oci\u00eanku z boku toji audytoryji, dla jakoji vony pi\u0161ut na movi men\u0161osti. Jak pravi\u0142o, \u010doho\u015b takoho abo zusi\u00eam nema sered \u017eurnalis\u0107koji \u201espravozda\u010dnosti\u201d z folklorno-edukacijnych imprezuv, abo zdarajetsie vono raz na dese\u0165 li\u00eat, koli profesijny filologi v Bi\u0142ostoku organizujut jakuju\u015b konferenciju na temu\u00a0kulturowej r\u00f3\u017cnorodno\u015bci regionu<\/em>, kob odbarabaniti obovjazkovo-rutynovy etap u svoj\u00f4j universyte\u0107kuj karjery. Abo koli napi\u0161e \u0161to-le\u0144 Jan Maksimjuk\u00a0\ud83d\ude09<\/p>\n\n\n\n

Pravopisny vyklik<\/strong><\/h2>\n\n\n\n

Ostatnim \u010dasom popav mni\u00ea v o\u010dy zapis na stor\u00f4nci \u201eHovorym po svojomu\u201d v Facebook\u2019ovi, de razom z fotkoji ok\u0142adki \u201ePodychu temry\u201d odna \u201epotencijalna \u010dyta\u010dka\u201d pryzna\u0142asie: \u201eHoworu po swojomu, ale czyta\u0107 to b\u0119dzie \u201ewyzwanie\u201d!\u201d. <\/p>\n\n\n

\n
\"\"
Ok\u0142adka<\/figcaption><\/figure>\n<\/div>\n\n\n

Pro si\u00eate \u201ewyzwanie\u201d ja hovoru i pi\u0161u \u2013 po-svojomu, po-p\u00f4l\u015bki i po-bi\u0142oru\u015bki \u2013 u\u017ee li\u00eat petnadce\u0165. Na\u0161to na\u0161y a\u016dtory sami sobi\u00ea kidajut ko\u0142ody pud nohi i publikujut u alfabeti, kotory dla pereva\u017enoji b\u00f4l\u0161osti \u201epotencijalnym \u010dyta\u010d\u00f4v\u201d u vieku 10-40 li\u00eat u\u017ee ne men\u0161 ne\u010dytelny, \u010dym gre\u0107ki?<\/p>\n\n\n\n

U \u0142\u00f4\u0144\u015bkum rozhovory z Viktorom Stachvjukom dla \u201eCzasopisa\u201d ja zapytavsie v joho, na k\u00f4lko \u010dyta\u010d\u00f4v \u201ePodychu temry\u201d v\u00f4n rozli\u010duje. Viktor odkazav, \u0161to realno \u2013 na \u010do\u0142ovi\u00eak pja\u0165desiat. Ja, \u0161\u010dero skazav\u0161y, sumnivajusie, \u0161to znajdetsie a\u017e t\u00f4lko dla takoho grubiznoho i leksy\u010dno nelohkoho romanu v kirylici, ale nechaj autorovi bude. Prypomniu odnak, u\u017ee kotory raz, \u0161to \u201epotencijalny \u010dyta\u010d\u00ea\u201d rani\u00eaj rozkupili (kupili, a ne otrymali zadarmo!) 700 ekzemplaruv \u201eKazok po-svojomu\u201d, nadrukovanych \u0142aci\u0144skim alfabetom, i pryblizno pja\u0165 sotniuv kni\u017eok Haliny Maksymiuk \u201eBi\u00eal\u015bk Knorozy, Ploski (i in\u0161y vjoski)\u201d i \u201eS\u0142ova na vi\u00eatrovi\u201d, to\u017ee v pudla\u015bkuj \u0142acinci. Usio \u017e taki je raznicia pomi\u017e li\u010dbami 50 i 500, pravda?<\/p>\n\n\n\n

\u010com Viktor Stachvijuk i vydave\u0107 Dorofi\u00eaj Fijonik nat\u00f4lko vperty lude, \u0161to prodov\u017eujut publikovati v kirylici \u2013 azbuci, jakuju v P\u00f4l\u0161\u010dy i na Pudla\u0161y z roku na r\u00f4k vi\u00eadaje \u0161toraz men\u0161 ludi, ne ka\u017eu\u010dy v\u017ee pro toje, \u0161to nichto v nas regularno ne \u010dytaje grubiznych romanuv i nave\u0165 korotkich rozkazuv u kirylici? Vony \u017e napevno ne dumajut, \u0161to v \u0142acin\u015bkum alfabeti pudla\u015bka abo bi\u0142oru\u015bka movy stanut in\u0161ymi, \u010dym vony je v kiryli\u010dnum pravopisi. Osn\u00f4vna pry\u010dyna, po-mojomu, tut odna: \u201eideologi\u010dna\u201d. I \u0161\u010de odna \u2013 men\u0161 va\u017ena, ale ist\u00f4tna: pro jiji\u00ea ja v\u017ee zhanuv, ale povtorusie.<\/p>\n\n\n\n

Stachvijuk i Fijonik mi\u0161ajut ideologiju tradyciji z pragmatykoju spuv\u010dasnosti v svojich vysi\u0142kach zachovati na\u0161u movno-etni\u010dnu identy\u010dnost i oboroniti jiji\u00ea od polonizaciji. Odnak toje, \u0161to mi\u00ea\u0142o va\u017ene i, tak skazati, \u0161todionne zna\u010denie v tradycijnum svi\u00eatopohladi na\u0161ych davnich \u201epravos\u0142avno-ru\u015bkich\u201d pokoli\u00eaniuv \u2013 ja ka\u017eu ode pro ludi, kotorym di\u015b u\u017ee b\u00f4l\u0161 \u010dym 50 li\u00eat \u2013 vyhladaje zusi\u00eam po in\u0161omu v o\u010dach disiej\u0161ych 20-30-li\u00eatkuv. Kiryli\u010dna azbuka, kotora dla nas koli\u015b by\u0142a odnym z va\u017eni\u00eaj\u0161ych vyzna\u010dnikuv na\u0161oji tradycijnoji identy\u010dnosti \u2013 razom z pravos\u0142avnoju vi\u00earoju, svi\u00eatopohladom \u201eusi\u00ea my ru\u015bki\u201d i \u201ekacap\u015bkoju\u201d chatnioju movoju \u2013 mo\u0142odymi pokoli\u00eaniami pudla\u0161uk\u00f4v usprymajetsie jak nepotr\u00eabny balast, jaki do ni\u010doho to\u0142kovoho poza lekcijami v \u0161koli v jichnium \u017eyci ne potr\u00eabny. U t\u00f4m, kob nau\u010dyti jich ustydlivoji \u201ekacap\u015bkoji\u201d movy prodkuv, kirylicia ne pomo\u017ee, a naodvor\u00f4t \u2013 zahamuje proces u\u010d\u00eania na li\u00eat dese\u0165 abo j naohu\u0142 zneochvotit. A \u0142acinki nikomu ne treba nikoho dodatkovo v\u010dyti \u2013 si\u00eate robit obovjazkova dla vsi\u00each \u0161ko\u0142a.<\/p>\n\n\n\n

Ale \u017e kni\u017eki v kiryli\u010dnuj azbuci, i po-bi\u0142oru\u015bki, i po-pudla\u015bki, u nas vychodiat dali\u00eaj. \u010com? Same tomu, \u0161to vydajut jich \u201eideologi\u201d, a ne lude napravdu zacikavlany realnym \u010dyta\u010dom. Nu i \u0161\u010de tomu, \u0161to vychodiat vony pereva\u017eno za der\u017eavny dotaciji, z jakimi vydave\u0107 ne musit bojatisie, \u0161to zbidni\u00eaje abo zbankrutuje, koli vydania nichto ne kupit. Koli b der\u017eava ne dava\u0142a hro\u0161y, to \u2013 ja vpevniany \u2013 na\u0161y vydavci\u00ea za\u010dali b dumati i pro sv\u00f4j ko\u0161elok, i pro svojich realnych, a ne ideologi\u010dnych \u010dyta\u010dov. Tak jak ci\u00ea\u0142y \u010das dumaju ja, vydaju\u010dy kni\u017eki svojoji \u017e\u00f4nki i svoji\u00ea v\u0142asny za na\u0161y simi\u00eajny hro\u0161y.<\/p>\n\n\n\n

Dvi\u00ea lici\u00ea odnoji ideologemy:<\/strong> sviataja Ru\u015b<\/em><\/strong> i <\/strong>kovarnyj Zapad<\/em><\/strong><\/h2>\n\n\n\n

U svoj\u00f4m \u201eideologi\u010dnum\u201d p\u0142astovi roman \u201ePodych temry\u201d zajmaje vyrazno antyzachodniu pozyciju, dla kotoroji autor \u0161ukaje opravdania jak u \u017eyci svojoho hieroja (svojoho alter ego<\/em> v ditinstvi i mo\u0142odosti) i joho zemlak\u00f4v, tak i v historyji na\u0161oho regijonalnoho (i \u0161yr\u00eaj, \u201eru\u015bkoho\u201d) svi\u00eatu. Davajte ja zacytuju (u pravopisi Struha Editions) odin uryvok z po\u010datku romanu z rozva\u017eania ho\u0142\u00f4vnoho hieroja, jaki ide z Zab\u0142ud\u00f4vja do r\u00f4dnoji Trystianki i dumaje jak pro svoju \u017eyciovu dorohu \u2013 z Trystianki \u010derez Bi\u0142ost\u00f4k, Var\u0161avu, \u010censtochovu nad Egej\u015bkie more i nazad \u2013  tak i pro historyju cyvilizaciji naohu\u0142. Uryvok vyrazno pokazuje si\u00eatu pozyciju, jakuju ja maju na vvazi: <\/p>\n\n\n\n

To tut, na vsi\u00f4m Pudla\u0161y, zrod\u017eany vatykan\u015bkim zahovorom unijaty, za jakimi vsta\u0142a vsia der\u017eavna m\u00f4\u0107 Korony P\u00f4l\u015bkoji, rozpo\u010dali prosli\u00ead pudla\u0161oru\u015bkich pravos\u0142avnych surodi\u010duv. Nave\u0165 Supra\u015bki monastyr na protiahu \u0161tyroch pokoli\u00eaniuv dokonali i zahnali v uniju. Ne vda\u0142osie jim za to perekabatiti brat\u00f4v zab\u0142ud\u00f4v\u015bkoho monastyra, osnovanoho testamentom Maryji Radzivi\u0142 u 1659 rokovi. Siudy pryj\u0161li i mn\u00f4hi supra\u015bki monachi, kotory ne odreklisie vi\u00eary i etnosu svoho. Ode pokojilisie mo\u0161\u010dy sv. mu\u010denika m\u0142adienca Havryi\u0142a.<\/em><\/p>\n\n\n\n

Na monastyr, koli prosli\u00ead pravos\u0142avnych rozli\u00eavsie vo\u0142noju, zdi\u00eajsnili si\u0142ovyje na\u0161esti i zab\u0142ud\u00f4v\u015bki \u017eydy. Prysposobilisie chitry na\u0161elci, ulilisie v rus\u0142o \u010dasu i ne povstrymalisie. Nadto zaman\u010dyvy kazalisie bohactva monastyra, osnovanoho matereju najbohati\u00eaj\u0161oho kniazia Europy.<\/em><\/p>\n\n\n\n

\"\"
Viktor Stachvijuk i Mira \u0141uk\u0161a, lipe\u0144 2022<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Chto, pod\u0142ug autora-hieroja, pom\u00f4h peresli\u00eadovanym pravos\u0142avnym ru\u015bkim-rusinam (ne t\u00f4lko na Pudla\u0161y i Poli\u00easi, ale i na Vo\u0142yni, Hali\u010dyni\u00ea i v Prykarpati) i vyratovav jich od vatyka\u0144sko-p\u00f4l\u015bkich intryganuv i temi\u00ea\u017eciuv? Na si\u00eate pytanie prolivaje svi\u00eat\u0142o druhi fragment z knihi, u kotorum intrygantuv i temi\u00ea\u017eciuv ru\u015bkoho narodu vyrazno b\u00f4l\u0161aje:<\/p>\n\n\n\n

Strujilisie i p\u0142yvli lavinoju pud str\u00eachi poli\u00ea\u015bkich bi\u0142orusuv i pudla\u0161\u00f4v rozkazy pro to, \u0161to \u010dvery\u0142osie rozsadnikami \u201ccyvilizovanych cennostiuv\u201d na p\u00f4vdni staro\u017eytnych ru\u015bkich zemel. Za odmovu p\u00f4dpisu pud deklaracijjoju perechodu na \u201cukrainstvo\u201d rusinuv Hali\u010dyny I Prykarpatia, koli ne zabivali na mi\u00easti, ukidali u konc\u0142ahiery v Thalerhofi i Terezini. \u0160to tam \u010dveryli cyvilizovany rozsadniki tolerantnosti, ne opi\u0161e\u0161 pirom! Ete v ho\u0142ovi\u00ea ne zmi\u0161\u010dajetsie. Rusinuv vi\u00ea\u0161ali, strylali, rubali, ko\u0142oli, obr\u00eazuvali nosy, u\u0161y, huby, stupni\u00ea. Tak okali\u00ea\u010dany, spali na zamerzaju\u0161\u010duj zemli\u00ea, z ropi\u00eaju\u0161\u010dymi ranami. Genocyd tryvav vp\u0142o\u0165 do prychodu ru\u015bkoji armiji, kotora vyzvoli\u0142a ne\u0161\u010dasnych, posli \u010doho car nazvav etni\u010dno ru\u015bki puvdniovy zemli, po pudskazci Brytan\u015bkoji Korony i ji\u00ea vnutryrosij\u015bkich agentuv up\u0142yvu, \u201cUkrajina\u201d. Tym, vidno, nesvjadomo i nechotia\u010dy, zaver\u0161yv, b\u0142ahopo\u0142u\u010dno dla budu\u010dyni Zachodu, zakulisny, zdavna i skrytno vvodiany projekt.<\/em><\/p>\n\n\n\n

Zrozumi\u00ea\u0142o, autor maje pravo na jakije-cho\u010d interpretaciji historyji, osoblivo autor fiction<\/em>, a ne \u0161k\u00f4lnoho pudru\u010dnika. Ne budu ode prydiratisie do history\u010dnoji faktografiji si\u00eatych interpretacijuv, ale ja, jak \u010dyta\u010d literatury, usio \u017e ne mohu rumnodu\u0161no machnuti rukoju na tekst, kotory nam u 21-m vi\u00eakovi odohryvaje i servuje 19-vi\u00ea\u010dny velikoder\u017eavny moskov\u015bki mit \u201ctryjedinoji sviatoji i praviednoji Rusi\u201d, jakaja protistavlajetsie zahovoram i skrytnym projektam Zachodu i takim sposobom ratuje na\u0161u ru\u015bku cyvilizaciju od kolapsu. Ukrajina jak samost\u00f4jna der\u017eava \u2013 to brytan\u015bka intryha? A Bi\u0142oru\u015b \u2013 to p\u00f4l\u015bki zahovor \u010dy nime\u0107ki? Vitia, opometajsie! Komu, po-tvojomu, protistojit Moskov\u015bka Ru\u015b z pomo\u0161\u010doju re\u017eymu Bi\u00ea\u0142oji Rusi di\u015b, kidaju\u010dy bomby i zapuskaju\u010dy rakiety na Kijev\u015bku Ru\u015b? Jakuju cyvilizaciju Moskva ratuje v Ukrajini, zabivaju\u010dy vsi\u00each bez rozboru: rozbivaju\u010dy mo\u0142otami abo odr\u00eazuju\u010dy ho\u0142ovy so\u0142datam i zabivaju\u010dy diti, z kotorymi mater\u00ea ne zmohli vyjichati na toj samy \u201ckovarnyj Zapad\u201d \u2013 u P\u00f4l\u0161\u010du, \u010cechiju abo Nime\u010dynu? <\/p>\n\n\n\n

Poniatno, \u0161to zaho\u0142\u00f4vok \u201ePodych temry\u201d v zamysli autora odnositsie jakraz do \u201epodychu temry\u201d z Zachodu i javlajetsie osoblivym perezvukom z vyrazom ex oriente lux<\/em> (z uschodu svi\u00eat\u0142o). A \u0161to z zachodu, pod\u0142ug autora? Tenebris<\/em>, \u0161to \u017e in\u0161oho. Ideologija v literatury daje taki vynik, jak kru\u017eka di\u00f4htiu v bo\u010dci medu, Vitia.<\/p>\n\n\n\n

Kniha vsio \u017e pro Trystianku, a ne pro ratovanie \u201eru\u015bkich\u201d<\/strong><\/h2>\n\n\n\n

Koli b ja byv redaktorom si\u00eatoji knihi, ja b poradiv autorovi vykinuti nachier usi\u00ea ideologi\u010dny ekskursy i prytiahnuty za u\u0161y pse\u016ddohistory\u010dny interpretaciji, napodobi tych procytovanych v dvoch uryvkach vy\u017eej. Kniha pochudi\u00ea\u0142a b na jakuju sotniu stor\u00f4nok, ale naby\u0142a b ci\u00ealnos\u0165 i p\u0142avnos\u0165 naraciji, kotoroji vona v tepery\u0161nium vyhladi, na \u017eal, ne maje. Bojusie, \u0161to koli b pro\u010dytav jiji\u00ea chto z historykuv, to pudniav by autora na \u017eorstki smi\u00each. A kniha si\u00eatoho ne zas\u0142uhovuje. Bo tyje stor\u00f4nki, kotory doty\u010dat trystiani\u0107koho ditinstva i ch\u0142opci\u00f4vstva autora, napisany \u010do\u0142ovi\u00eakom z nesumni\u00eavnym literaturnym talentom. Ono \u0161to autorovi \u0161\u010de zachoti\u00ea\u0142osie byti publicystom i propagandystom. Takoho nijaka literatura ne vyder\u017eyt.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Jan Maksimjuk i Viktor Stachvijuk u Trystianci, vesna 2015<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Kob ne byti ho\u0142os\u0142\u00f4vnym, davajte ja procytuju \u0161\u010de dva fragmenty z \u201ePodychu temry\u201d, kotory \u010dytajetsie z pryjemnostioju.<\/p>\n\n\n\n

Per\u0161y z jich \u2013 pro davniu trystiani\u0107ku vesnu, koli dla hieroja soncie sviti\u0142o jasni\u00eaj i trava by\u0142a zeloni\u00eaj\u0161a:<\/p>\n\n\n\n

Vesna \u0161uhonu\u0142a na sovne\u010dnych pradiach vo\u0142\u00f4s u nadnarvov\u015bki uro\u010dy\u0161\u010da. Zazeleni\u0142a \u0142uhi majovoju travoju. Zasviti\u0142asie \u0142ototiovoju \u017eovtiznoju v o\u010dkach zatok. Za\u0161\u010debeta\u0142a prosnuv\u0161ymsie pta\u0161ynym mnohoho\u0142\u00f4siom, s\u0142aviv\u0161ym narodiny novoho dnia. A de\u0144 byv \u010dudny. Porankova proch\u0142ada vtek\u0142a, spratav\u0161y\u015b u k\u0142ubach mh\u0142y, koli ono z-za horyzontu pudnia\u0142osie sovnyko i rozli\u0142osie zo\u0142otistymi promniami po \u0142uhach i poli\u00eatkach, pronik\u0142o v h\u0142ub li\u00easu, zarysovuju\u010dy ti\u00eaniami kontury derevin. V avru novonarod\u017eanoho dnia pudniali\u015b z prosnuv\u0161ychsie steblin i kvi\u00eatia zapachi i prniknuli vo vsi\u00ea uho\u0142ki prostory, nabryja\u0142oji energijoju zemli\u00ea.<\/em><\/p>\n\n\n\n

Ba\u0165ko j\u0161ov po zahoni svi\u00ea\u017eozoranoji zemli\u00ea i si\u00eajav oves. Ja vprahav konia do boronuv, kob radkami \u017eeli\u00eaznych zub\u00f4v prysypati zemloju zernie na novy pl\u00f4n. Tak minav de\u0144 za dniom.<\/em><\/p>\n\n\n\n

I \u0161\u010de odin kusok, trochi dov\u017e\u00eaj\u0161y i b\u00f4l\u0161 \u201eegzaltovany\u201d, pro eroty\u010dne probud\u017eenie ma\u0142oli\u00eatnioho hieroja:<\/p>\n\n\n\n

\u2013 Vitia, chodi siudy! \u2013 poklika\u0142a.<\/em><\/p>\n\n\n\n

V\u00f4n nave\u0165 ne povoru\u0161yvsie.<\/em><\/p>\n\n\n\n

\u2013 Chodi! \u2013 Povtory\u0142a ho\u0142osni\u00eaj i, ne \u010duju\u010dy odkazu, burknu\u0142a pud nosom: \u2013 Nu, \u0161to ty, spi\u0161?<\/em><\/p>\n\n\n\n

Usta\u0142a i pudy\u0161\u0142a blize\u0144ko, pryhlanu\u0142asie i, vidno, poduma\u0142a, \u0161to Vitia napravdu zdrymnuv, \u0161ahnu\u0142a do samoho joho i lohko \u0161turchnu\u0142a bosoju nohoju.<\/em><\/p>\n\n\n\n

Ne moh\u0142a Nadia ne to \u0161to vi\u00eadati, a nave\u0165 dohaduvatisie, \u0161to to ji\u00ea Li\u00ea\u0161y vybrav, kob pobrentati los dorostaju\u0161\u010doho ma\u0142oli\u00eatki i zopchnuti joho na porozi doros\u0142oho \u017eytia z pravidnoji dorohi v \u0161\u010d\u00eal, de ji\u00ea\u017eytsie samo Z\u0142o, odiahnute v impulsy radosti i h\u0142ubinnoho, za to obernutoho navyvorot \u0161\u010dastia.<\/em><\/p>\n\n\n\n

U toho Viti zania\u0142o duch, koli z-pud opu\u0161\u010danych rysni\u0107 oba\u010dyv v\u00f4n pud tone\u0144kim sitciovym p\u0142atijciom, jak sovne\u010dny zaj\u010dyki ska\u010dut dry\u017ea\u0161\u010dymi pjatnami na rozovy stehna n\u00f4h, a\u017e do samoho verchu. O\u010dam uper\u0161yniu pokaza\u0142asie i vspychnu\u0142a \u017earom v bezhr\u00ea\u0161nuj du\u0161\u00ea taja divo\u010da rysa, obramovana spiralkami vo\u0142\u00f4s, \u0161to pudsvi\u00eatlany sovne\u010dnymi pjatnami minilisie temnym zo\u0142otom. Ba\u010dyv ete vper\u0161yniu i ne m\u00f4h odorvati pry\u0161\u010duranych o\u010dej. Ov\u0142adi\u00eav mo\u0142odym serciom nevi\u00eadomy dosiele impuls i raptom zachoti\u00ea\u0142osie, kob chvilina eta tryva\u0142a nezmutimo, tym ne odkryvav \u0161yr\u00eaj o\u010dej, ani ne povoru\u0161yvsie, kob ne spo\u0142o\u0161yti Nadi. Ne mi\u00eav najmen\u010doho poniatija, \u0161to to jakraz taja najmucni\u00eaj\u0161a z temnych inspiracij u\u010depi\u0142asie v \u0161ans, kob skinuti bezhr\u00ea\u0161nu mo\u0142oduju jaz\u0144 z pravidnoji dorohi i zapo\u0142oniti ji\u00ea najb\u00f4l\u0161 intymnoju i mohu\u0161\u010doju zo vsi\u00each sfer.<\/em><\/p>\n\n\n\n

\"\"
Viktor Stachvijuk na svoj\u00f4m da\u010dnum u\u010dastkovi, lipe\u0144 2017<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Vitia, maju\u010dy takije vspominki, na\u0161to tobi\u00ea v romani kazionna publicystyka \u2013 pro Versal\u015bki kongres, Zygmunta Augusta, \u201e\u0141upa\u0161ku\u201d z \u201eBurym\u201d abo perevahi ru\u015bkich baniuv nad nime\u0107kimi pry\u0161niciami? Davaj nare\u0161ti pohodimsie z tym, \u0161to koli\u015b pro vsch\u00f4d i zachud skazav rozumny aforyst i ironist Stanis\u0142aw Jerzy Lec: Ex oriente lux, ex occidente luxus.<\/em> I chr\u00ean z tymi lux\u2019om i luxus\u2019om! U nas svoje pudla\u015bkie svi\u00eat\u0142o i sv\u00f4j pudla\u015bki svi\u00eat, pro kotory nichto \u0161\u010de ne napisav usioho, \u0161to varto napisati. Mnohaja li\u00eata tobi\u00ea!<\/p>\n\n\n\n

Jan Maksimjuk, czasopis.pl<\/a><\/em><\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

\u00ab…Davaj nare\u0161ti pohodimsie z tym, \u0161to koli\u015b pro vsch\u00f4d i zachud skazav rozumny aforyst i ironist Stanis\u0142aw Jerzy Lec: Ex oriente lux, ex occidente luxus. I chr\u00ean z tymi lux\u2019om i luxus\u2019om! U nas svoje pudla\u015bkie svi\u00eat\u0142o i sv\u00f4j pudla\u015bki svi\u00eat, pro kotory nichto \u0161\u010de ne napisav usioho, \u0161to varto napisati…\u00bb<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":5160,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[7],"tags":[43,712,42],"class_list":["post-5159","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-foreign","tag-43","tag-712","tag-42"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/zbsb.info\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/5159","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/zbsb.info\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/zbsb.info\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/zbsb.info\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/zbsb.info\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=5159"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/zbsb.info\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/5159\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":5166,"href":"https:\/\/zbsb.info\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/5159\/revisions\/5166"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/zbsb.info\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/5160"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/zbsb.info\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=5159"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/zbsb.info\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=5159"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/zbsb.info\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=5159"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}