У Варшаве адбылася прэзентацыя новай кнігі беларускага палітыка, кіраўніка руху «Вольная Беларусь» Зянона Пазняка «Віленшчына любімая і прыўкрасная». Аўтар паразважаў пра значэнне рэгіёну для беларусаў, расказаў, чым пахне Радзіма, а таксама назваў найлепшы час Вільні. «Белсат» наведаў прэзентацыю, распавядаем асноўнае.
У сувенірнай краме «Вырай» у цэнтры Варшавы сабраліся некалькі дзясяткаў чалавек, прысутнічалі не толькі беларусы, але і палякі. Аўдыторыя складалася з людзей абсалютна рознага ўзросту. Перад самым пачаткам у невялікім памяшканні ўжо не заставалася месцаў, а некаторым давялося стаяць каля ўваходу.
У кнізе «Віленшчына любімая і прыўкрасная» сабраныя пад адной вокладкай звыш 70 вершаў на беларускай, польскай і нават французскай мовах. Творы розных паэтычных формаў прасякнуты любоўю да родных мясцінаў аўтара. Менавіта на Віленшчыне нарадзіўся і правёў юнацкія гады Зянон Пазняк. Аўтар адзначыў, што з тугою згадвае родныя Суботнікі і з жалем ставіцца да таго, што, магчыма, больш ніколі не зможа пабачыць родную хату, дзе нарадзіўся і вырас.
Віленшчына – сэрца Беларусі
Разважаючы пра тэматыку і назву кнігі, аўтар адразу даў зразумець, што Віленшчына – гэта не даніна юнацкім сантыментам. Пазняк упэўнены, што гэты край – сапраўднае сэрца Беларусі. Яго проста немагчыма адарваць ад гісторыі цэлага народу.
«Віленшчына – прыгожы, самабытны край, дзе пахне Вялікім Княствам. Віленшчына – своеасаблівы край. Здаўна людзі вакол Вільні жылі ў адчуванні, што гэта цэнтр сусвету. Вільня – гэта наша ўсё», – кажа Пазняк.
Ён згадвае, што за савецкім часам з родных Суботнікаў да Вільні існаваў аўтобусны маршрут. Аўтобус прыязджаў на станцыю, «начаваў там» і вяртаўся назад. Напаўжартам Пазняк успамінае, што ў дзяцінстве падавалася, быццам Суботнікі і Вільня гэта дзве сталіцы.
Разважаючы пра адметнасці краю, аўтар згадаў тутэйшасць. Ён лічыць, што ў краі важная прыналежнасць менавіта да той зямлі. Менавіта так віленчукі адрознівалі «сваіх» і «чужых». На якой бы мове чалавек ні размаўляў, да яго даверліва ставіліся, калі ён быў «адсюль». Нават калі нехта быў «жагуном» – так называлі на Віленшчыне літоўцаў.
Беларусь пахне бэзам
Значную частку лірыкі ў новай кнізе займае асалода ад водараў Радзімы. Пазняк адзначае, што пахі свайго краю немагчыма ні з чым пераблытаць, і калі б яго з завязанымі вачыма прывезлі дадому, то адразу б пазнаў родныя мясціны. Ён згадваў, як у студэнцкія гады мог 6 гадзінаў ехаць у Суботнікі з Менску. Прыадчыніўшы вакно ў аўтобусе, ён адчуваў, што ўжо пад’язджае да Юрацішак. «Заплюшчу вочы і я скажу, дзе я ёсць. Гэта не патэтычны вобраз. Радзіма пахне», – сцвярджае Пазняк.
Перанёсшыся ўжо ў часы вымушанай эміграцыі, аўтар кажа, што амаль кожны год ездзіў па Віленшчыне. Ён наймаў машыну і ездзіў па ваколіцах. Пазняк згадвае, што падыхаць тымі водарамі было жыццёва неабходна.
«Для мяне Беларусь пахне бэзам, бо гэта мой улюбёны водар», – кажа Зянон Пазняк.
Каб пазнаць Бацькаўшчыну, трэба хадзіць пехатою
Зянон Пазняк падзяліўся таямніцай, што моцна палюбіць і спазнаць свой край яму дапамагла хада пешшу. Часта ён па 16 кіламетраў хадзіў па ваколіцах.
«Каб пазнаць Беларусь, нават ровара не трэба. Трэба хадзіць пешшу, і мне гэта вельмі падабаецца», – кажа Пазняк.
Ён лічыць, што такім чынам беларуская зямля амаль увайшла ў ягоную кроў.
Шпацыр заўжды дапамагае сустрэцца і пагаманіць з людзьмі. Размова спрыяе не толькі асабістаму знаёмству, але і назіранням за мовай і ладам мыслення. Пазняк згадаў знаёмства з браслаўскім пастухом з вачыма «колеру мясцовых азёраў», які падказваў дарогу словамі: «Ну пану скажу – вы проста валіце».
Калі б наведнік вечарыны не ведаў, што Пазняк палітычны дзеяч, то лёгка мог падумаць, што той выключна займаецца мастацтвам. Гэтак пранікнёна той чытаў уласныя творы і дзяліўся гісторыямі з жыцця. Удзельнікі прэзентацыі нават адклалі апладысменты да самага канца сустрэчы. А калі за вакном пайшоў моцны дождж, здавалася, што ён быў найлепшым акампанементам ці нават бітам гучання для паэзіі.
Пра цяжкасці эміграцыі
Падчас прэзентацыі Зянон Пазняк паразважаў пра цяжкасці эміграцыі. Вершы для яго сталіся не толькі ўспамінамі, але і своеасаблівай сустрэчай з Віленшчынай.
«Эміграцыя – гэта найперш псіхалагічна цяжка. Гэта самы страшны і цяжкі боль, бо душа баліць. Баліць, хаця і потым праходзіць», – кажа Зянон Пазняк.
Ён адзначыў, што самыя няпростыя для яго былі першыя 2-3 гады ад’езду з Беларусі.
Пра дух Вільні і цікавыя 50-ыя
Артыстычна чытаючы вершы пра Вільню розных гадоў, Пазняк адзначыў, што горад вельмі перамяніўся з таго часу, як адбылося іх знаёмства. На думку палітыка, самы цікавы час даўняй сталіцы ВКЛ прыпаў на 50-ыя гады ХХ ст. Ён кажа, што для Вільні гэта быў час аптымізму і светласці. Час абуджэння пасля крывавай вайны.
Аўтар сцвярджае, што горад найперш вызначае не столькі архітэктура, колькі людзі, якія ў ім жывуць. Менавіта таму ён кажа пра адметныя 50-ыя. На віленскіх вуліцах тады было поўна людзей, якія размаўлялі на беларускіх гаворках ці польска-беларускай трасянцы.
Палітык з сумам канстатаваў, што Вільня вельмі змянілася з тых часоў. «Людзей мала, а горад параўнальна пусты. Больш не чуваць таго духу», – адзначае аўтар кнігі. Пазняк кажа, што горад нібыта стаў халодным. Быццам архітэктура засталася і нават адбылася выдатная рэканструкцыя, але душа старога гораду знікла.
Нельга даць Расеі разыграць «карту Віленшчыны»
На завяршэнне аўтар паэтычнай кнігі сказаў, што сёння на Віленшчыне таксама адбываюцца значныя падзеі, якія могуць паўплываць на лёс Усходняй Еўропы. Ён з сумам адзначыў, што людзі ў рэгіёне не жывуць гэтак дружна, як у 90-ыя. На ягоную думку, варожыя сілы імкнуцца звесці беларусаў і літоўцаў ілбамі, каб у выніку Расея стала бенефіцыярам культурнага і палітычнага канфлікту.
Пазняк кажа, што беларусаў і літоўцаў спрабуюць пасварыць гэтак сама, як і напярэдадні здабыцця незалежнасці. Палітык прыгадаў, як у апазіцыі БНФ хапіла палітычнай волі дамаўляцца з літоўскімі палітыкамі дзеля агульнай карысці рэгіёну і супрацьстаяць наратывам савецкай імперыі. Ён згадвае, як атрымалася падпісваць мемарандумы пра добрасуседства і забяспечыць беларускамоўную школу, радыётрансляцыі і нават эфірны час на тэлебачанні на беларускай мове ў Вільні. «Цяпер нельга даць Расеі разыграць «карту Віленшчыны» на сваю карысць», – з запалам у вачах прамаўляе Зянон Пазняк.
Палітык выказаў шкадаванне, што многія балтыйскія палітыкі сёння не разумеюць, як важна мець вольную Беларусь, у тым ліку дзеля бяспекі рэгіёну. У адваротным выпадку, на ягоную думку, расейскія войскі будуць стаяць на межах Польшчы, Літвы і Латвіі. Адпаведна, рана ці позна яны паспрабуюць здзейсніць напад, наступствы якога будуць страшныя.
На развітанне аўтар выказаў надзею, што гісторыя народаў Усходняй Еўропы не скончыцца пад ціскам расейскай агрэсіі. Што, як і ў старажытныя часы, сэрца Віленшчыны будзе біцца моцна з любоўю да свабоды і прынясе шмат плёну для беларусаў, палякаў і літоўцаў, а самі народы будуць па-сяброўску супрацоўнічаць, як у часы Вялікага Княства. Менавіта рытмічным чытаннем вершаў пра даўнія часы рыцарства і прыгодаў у ВКЛ Пазняк завершыў прэзентацыю кнігі.
