Вячаслаў Сіўчык раскрыў малавядомыя падрабязнасці гістарычных падзей 25 жніўня.
25 жніўня спаўняецца 35 гадоў з дня, калі незалежнасць Беларусі была замацаваная законам. У 1991 годзе Вярхоўны Савет надаў Дэкларацыі аб дзяржаўным суверэнітэце статус канстытуцыйнага закона.
Пра тыя гістарычныя падзеі сайт Charter97.org пагаварыў з беларускім палітыкам, лідарам руху салідарнасці «Разам» і адным з заснавальнікаў Беларускага Народнага Фронту Вячаславам Сіўчыкам. У жніўні 1991 года ён быў адным з актыўных удзельнікаў падзей у Менску, кіраваў дружынай БНФ і знаходзіўся на плошчы падчас вырашальных дзён 24–25 жніўня.
— Вы былі сведкам тых гістарычных падзей і адным з арганізатараў вулічных акцый у падтрымку незалежнасці. Што адбывалася ў Беларусі 35 гадоў таму? Як вы ацэньваеце значэнне падзей 25 жніўня 1991 года?
— 25 жніўня 1991 года — гэта, мусіць, быў самы шчаслівы дзень майго жыцця. Магу параўнаць яго толькі з днямі нараджэння маіх сыноў.
Я ў той час быў кіраўніком дружыны БНФ. Самімі вулічнымі падзеямі ў асноўным кіраваў Віктар Івашкевіч, сакратар Управы БНФ. Гэта былі дзівосныя падзеі. Магу ганарыцца, што ўстаўшы 19 жніўня ў БССР, калі пачаўся ГКЧП, то заснуў я ўжо ў незалежнай Беларусі. Таму што ў тыя дні было вельмі шмат працы. Рабіліся выпускі «Рабочай хронікі», ішла барацьба з путчыстамі. Гэтыя выпускі «Рабочай хронікі» дастаўляліся на ўсе мінскія прадпрыемствы.
Калі не памыляюся, мы надрукавалі тады чатыры выпускі «Рабочай хронікі». Адразу пасля гэтага пачалася падрыхтоўка да плошчы, бо сесія Вярхоўнага Савета была прызначаная на 24 жніўня. Друкаваліся і распаўсюджваліся ўлёткі. Працы хапала.
Натуральна, людзі былі на плошчы з самага пачатку сесіі 24 жніўня. Там адбывалася вельмі шмат падзей. Гэтыя дні сапраўды былі гістарычнымі. Была адноўленая дзяржаўнасць Беларусі. Ішла цяжкая барацьба як у парламенце, так і на вуліцы 24 і 25 жніўня. У нас выбівалася гукаўзмацняльная апаратура. Ад пачатку мы патрабавалі, каб была арганізаваная трансляцыя сесіі 24 жніўня. І нам удалося гэтага дамагчыся.
Па закліку аднаго з лідараў рабочых страйкаў Мікалая Разумава з Оршы была створаная Нацыянальная гвардыя. На абарону Беларусі 24 жніўня на плошчы запісаліся каля дзвюх тысяч беларускіх грамадзянаў. Яны былі разбітыя на «сотні». Нацыянальная гвардыя практычна ўжо выціскала беларускую міліцыю з аховы Вярхоўнага Савета. Увогуле там адбываліся вельмі бурлівыя падзеі.
Мусіць, вы ведаеце, што моладзь правяла акцыю па «пахаванні КПСС»: труну аднеслі да будынка ЦК. Але вельмі важным момантам стала раніца 25 жніўня, калі да Віктара Івашкевіча звярнуліся прадстаўнікі беларускай міліцыі.
Быў такі падпалкоўнік Іван Срыбны, які фактычна адказваў, як мы тады жартавалі, за масавыя беспарадкі, гэта значыць за нашу вулічную акцыю. На гэтай сустрэчы я прысутнічаў разам з Віктарам. Срыбны прыйшоў з яшчэ адным афіцэрам беларускай міліцыі. Ён папрасіў у нас сто чалавек на ЦК, сто чалавек на гаркам і сто чалавек на абкам. Сказаў, што з райкамамі яны самі дадуць рады.
Пасля была яшчэ цяжкая барацьба ў залі паседжанняў Вярхоўнага Савета, якая працягвалася ўвесь дзень, пакуль Дэкларацыі ад 27 ліпеня ўрэшце не надалі статус канстытуцыйнага закона. Але беларуская міліцыя ўжо практычна з раніцы перайшла на бок народа. Я з’яўляюся непасрэдным сведкам гэтай вельмі важнай падзеі.
Гэта таксама было падрыхтавана тым, што ўначы дэпутаты Мінскага гарсавета ад БНФ практычна занялі Мінскі абкам і Мінскі гаркам КПСС. ЦК быў ачэплены, камуністы былі страшна разгубленыя.
Пэўную ролю адыграў і адзін з інцыдэнтаў, які адбыўся на плошчы Незалежнасці, калі яна яшчэ называлася плошчай Леніна. Людзі, натуральна, былі незадаволеныя дзеяннямі камуністычнай большасці. Мы хацелі, каб было зроблена тое, чаго патрабавала апазіцыя БНФ з мікрафона.Падчас перапынку дэпутаты пачалі выходзіць на плошчу, да людзей. Яны, відаць, самі не разумелі, наколькі моцна людзі іх ужо ненавідзяць.
І я пабачыў каля месца, дзе ў нас стаяла апаратура і быў наш цэнтр, што выйшлі два генералы. Людзі, у прынцыпе, на іх кінуліся. Я пабаяўся за Уладзіміра Кавалёнка, які ў той час быў дэпутатам. Папрасіў сяброў з дружыны, там было чатыры чалавекі, падвесці яго, каб не адбылося інцыдэнту. Калі яны падышлі, то з генераламі людзі ўжо спакойна разабраліся. А тут выйшаў Валеры Ціхіня, які быў адным з асноўных кампартыйных дзеячоў Беларусі. Народ проста на яго накінуўся. Дружыннікі, узяўшыся за плечы, практычна пранеслі яго ад увахода ў Вярхоўны Савет да гасцініцы «Мінск». І ён яшчэ дзякаваў дружыннікам за тое, што яны яго ўратавалі.
Адзін з іх проста сказаў яму: «Я вас уратаваў не дзеля таго, каб вы мне тут дзякавалі, а дзеля таго, каб вас судзілі». Пасля гэтага ў Ціхіні здарыўся прыступ. Гэта таксама паўплывала на дэпутатаў Вярхоўнага Савета, абсалютная большасць якіх былі камуністамі.
Менавіта гістарычныя падзеі, ціск плошчы і дзейнасць дэпутатаў БНФ прымусілі камуністаў практычна забараніць саміх сябе. І ўсё ж яны вымушаныя былі аднавіць дзяржаўнасць Беларусі. Гэта абсалютна важная гістарычная падзея.
З незалежнасцю ў нас звязана шмат дат. Для мяне самая вялікая дата ў нашай гісторыі — усё-такі 25 сакавіка. Гэта прыняццё Трэцяй Устаўной граматы БНР у 1918 годзе. Дзень Волі, дзень БНР. Але я лічу, што афіцыйны Дзень Незалежнасці — усё-такі 27 ліпеня. І да таго моманту, пакуль не будзе парламента, пакуль не будзе вернута права беларускага народа абіраць уладу, ён так і мусіць заставацца.
Вельмі важная дата — 25 жніўня, пра якую мы з вамі размаўляем. Яшчэ адна дата, на якую не трэба забывацца, — 8 снежня 1991 года, калі былі падпісаныя Белавежскія пагадненні. А 10 снежня Беларусь і Украіна іх ратыфікавалі. Калі ўжо казаць пра Дзень Незалежнасці, то беларусам таксама трэба памятаць пра гэтыя даты.
А 25 жніўня — безумоўна, вялікая перамога беларускага народа. Я магу сказаць пра тых з нас, хто быў на плошчы: мы сапраўды былі шчаслівыя. Я ніколі не забуду словы Віктара Івашкевіча, які вечарам 25 жніўня 1991 года падкрэсліваў, што гэта сапраўды шчасце і што вельмі добра, што мы заваявалі незалежнасць без крыві. Бо крыві беларускі народ у XX стагоддзі праліў вельмі і вельмі шмат.
— Ужо праз некалькі гадоў да ўлады ў Беларусі прыйшоў дыктатар Лукашэнка. Ён пачаў збліжэнне з Расіяй, фактычна абвясціў сябе спадкаемцам СССР, а нацыянальна-дзяржаўныя сімвалы Беларусі апынуліся пад забаронай. Чаму так адбылося?
— Гэта адбылося таму, што пайшоў гэбэшны рэванш. Я падкрэслю, што катастрофай стала тое, што не было трыбунала над камунізмам. Наступствам гэтага стаў рэванш, калі праз першыя прэзідэнцкія выбары ў Беларусі да ўлады ў асобе Аляксандра Лукашэнкі, а ён рэальны злачынца, прыйшло практычна сярэдняе і ніжэйшае звяно былых савецкіх спецслужбаў.
Прычым гэты гэбэшны рэванш не быў лакальным толькі ў Беларусі. У той жа дзень адбыліся выбары ва Украіне. Вы ведаеце, што быў абраны Леанід Кучма, прадстаўнік ваенна-прамысловага комплексу Савецкага Саюза. Але Кучма ўсё ж не быў такой пачварай, як Лукашэнка. Лукашэнка, паводле сваёй біяграфіі, проста ненавідзіць беларускі народ, і гэта ў ім праяўляецца. Гэта абсалютна катастрафічная постаць. І, на вялікі жаль, Беларусь аказалася палігонам для гэтага гэбэшнага рэваншу.
Я нагадаю, што быў такі момант, калі журналістам модна было задаваць пытанне: хто такі Пуцін? Гэта быў 2000 год, калі Пуцін прыходзіў да ўлады ў Расіі. І Лукашэнка тады сказаў, і гэта не проста словы, што Пуцін — гэта рускі Лукашэнка.
Наступствы гэтага гэбэшнага рэваншу абсалютна жахлівыя. Хацеў бы нагадаць, што, калі Лукашэнка прарваўся да ўлады, ён выскачыў як чорт з табакеркі ўжо перад самымі выбарамі. Ніхто ў Беларусі не сказаў бы вам, што Аляксандр Лукашэнка выйграе гэтыя прэзідэнцкія выбары.
Калі ён стаў прэзідэнтам, усе былі ўпэўненыя, што ён прыйшоў на год-два. Зараз ужо пайшоў 33-ці год, як гэтая пачвара незаконна знаходзіцца пры ўладзе. І, на вялікі жаль, пакуль канца ягонаму злачыннаму кіраванню няма.
Натуральна, Лукашэнка пачаў знішчаць практычна ўсё беларускае. І мы атрымалі вось такі парадокс: у нас бандыты захапілі ўладу ў дзяржаве і праводзяць паслядоўную антыбеларускую палітыку.
Не толькі быў забаронены сцяг. Міліцыя атрымала загад на рэпрэсіі за беларускі сцяг яшчэ тады, калі ён быў дзяржаўным. Нават яшчэ не адбыўся гэты незаконны рэферэндум па нацыянальнай сімволіцы, а ўжо тады ішоў пераслед бел-чырвона-белага сцяга, які сёння практычна забаронены ў Беларусі бандыцкім рэжымам Лукашэнкі.
Але яшчэ больш магутны ўдар быў нанесены па адукацыі і беларускай мове. Гэта абсалютна трагічная старонка гісторыі беларускага народа, таму што мы былі адзінай саюзнай рэспублікай, дзе з 1960-х гадоў і практычна да канца перабудовы не было гарадскіх школ з беларускай мовай навучання. І вось пачалася беларусізацыя, якую Лукашэнка гвалтоўна спыніў рэпрэсіямі. Беларускі народ зноў апынуўся ва ўмовах жахлівай русіфікацыі.
Наступствы крывавай нядзелі 9 жніўня 2020 года прывялі да таго, што былі забароненыя амаль усе грамадскія інстытуты і грамадскія арганізацыі, уключна з Таварыствам беларускай школы. Ідзе абсалютна сістэмная праца па знішчэнні Беларусі.
І падкрэслю: калі Лукашэнка прарваўся да ўлады, беларусаў было больш за дзесяць мільёнаў. Зараз, паводле афіцыйных звестак, іх быццам бы дзевяць мільёнаў, але і гэта вельмі завышаная лічба. Ідзе знішчэнне беларускай нацыі.
Улада сёння захопленая той страшнай сістэмай, якая праводзіла рэпрэсіі ў XX стагоддзі па ўсім Савецкім Саюзе. Гэта тыя ж людзі. Яны здольныя зноў праводзіць масавыя рэпрэсіі, што і паказалі падзеі пасля 2020 года. І яны могуць у любы момант перайсці да расстрэлаў. Бо Лукашэнка — гэта абсалютная катастрофа для Беларусі.
— Беларусы не змірыліся з дыктатурай і ўжо шмат гадоў змагаюцца за свабоду. Адным з самых яркіх этапаў гэтай барацьбы сталі падзеі 2020 года. Ці можа ў найбліжэйшы час з’явіцца новае акно магчымасцяў, каб пазбавіцца ад Лукашэнкі?
— Зараз, дай Божа, рэалістычна ёсць толькі адна магчымасць для беларускага народа, які сёння сапраўды знаходзіцца ў катастрафічнай сітуацыі. Тэрор і рэпрэсіі, тое, што ў Беларусі фактычна вярнуліся сталінскія часы, могуць тлумачыцца толькі адной мэтай. Гэта падрыхтоўка лукашэнкаўскім рэжымам мабілізацыі дзеля таго, каб усё-такі прымусіць беларусаў ваяваць на баку Масквы.
І вось гэтая мабілізацыя можа даць беларусам магчымасць паспрабаваць вырвацца з-пад улады незаконнай банды Лукашэнкі і не гінуць за імперскія інтарэсы.
Таму што, калі мы кажам пра лукашэнкаўскае войска, то, на жаль, беларускага войска зараз няма. Ёсць лукашэнкаўскія сілавыя структуры. Практычна ўсе генералы гэтых структур вельмі цесна звязаныя з Масквой. Але салдаты — гэта тыя людзі, якія яшчэ зусім нядаўна выходзілі з бел-чырвона-белымі сцягамі ва ўсіх гарадах Беларусі. Афіцэры таксама далёка ня ўсе за Маскву.
І пры мабілізацыі ўзнікае той момант, калі людзям дадуць зброю. Гэта можа стаць шанцам для беларускага народа вырвацца з той бандыцкай акупацыі, якую яму навязалі.
Ужо 33-ці год пайшоў, як Аляксандр Лукашэнка незаконна знаходзіцца пры ўладзе. На жаль, гэта вельмі цяжкі шлях. Ужо шмат ахвяраў лукашэнкаўскай банды. Падзеі таксама могуць быць вельмі крывавымі. Але гэта дастаткова рэальны шлях, таму што ўся Еўропа сёння знаходзіцца ў перадваеннай сітуацыі.
