З 17 па 24 кастрычніка ва Уроцлаве пройдзе XIV Фестываль незалежнай беларускай культуры «Жывіца». Праграма ўключае мноства разнастайных мастацкіх і культурных падзей, сярод іх — сустрэча з Уладзімірам Някляевым, спектаклі, выставы, майстар-класы. Асаблівае месца ў праграме фестывалю зойме польска-беларуска-ўкраінскі паэтычны конкурс, падчас якога ўпершыню будзе ўручана Паэтычная прэмія імя Адама Міцкевіча.
У нядзелю, 18 кастрычніка, у межах фестывалю пакажуць спектакль «Бежанцы 1915», пастаўлены BYтэатрам паводле кнігі Анеты Прымакі-Онішк «Бежанства 1915. Забытыя ўцекачы».
Гэта гісторыя пра дамы, пакінутыя ў спешцы, страчаныя магілы, мовы памежжа і няпэўныя вяртанні пераклікаецца з досведам сучасных беларускіх творцаў, якія і самі былі вымушаныя пачынаць жыццё наноў па-за межамі сваёй краіны. Шматмоўнасць спектакля — польская, беларуская, руская мовы і падляскі дыялект — узмацняе аповед пра сямейную памяць, міграцыю і крохкасць месцаў, якія мы называем домам.
Пра тое, што Фестываль з’яўляецца прасторай творчай працы, адукацыі і супольнага дзеяння, сведчыць праект «Адкрытыя формы» — цыкл майстар-класаў па графіцы, працы з тэкстылем, ткацтве і мастацкай фатаграфіі.
Ён аб’яднае жыхароў і жыхарак Уроцлава, прадстаўнікоў беларускай дыяспары, мігрантаў і мігрантак, а таксама ўсіх, хто цікавіцца мастацтвам, у супольным творчым працэсе. Кульмінацыяй праекта стане выстаўка работ яго ўдзельнікаў, якая пакажа культуру не як гатовы прадукт, а як сустрэчу, ручную працу, дыялог, творчы эксперымент і супольную адказнасць.
Важным пунктам фестывальнай праграмы стане таксама паказ фільма «Пад шэрым небам» рэжысёркі Мары Тамковіч — кранальнай мастацкай стужкі, натхнёнай гісторыяй беларускіх журналістаў Ігара Ільяша і Кацярыны Андрэевай. Фільм вяртае гледача ў Беларусь 2020 года — да мірных пратэстаў, жорсткіх разгонаў, затрыманняў і спробаў зламаць тых, хто адважыўся гаварыць праўду. Паказ будзе суправаджацца сустрэчай і размовай з Кацярынай Андрэевай — журналісткай, былой палітычнай зняволенай і адной з найбольш значных сведак сучаснай барацьбы беларусаў за свабоду, чый асабісты досвед стаў важным сведчаннем гэтай барацьбы.
Да той жа тэмы — памяці пра рэпрэсіі і адказнасці за тых, хто дагэтуль застаецца нябачным для грамадства, — звяртаецца выстаўка Алеся Папковіча «Сны палітычнага вязня», якая пройдзе ў Домку Медзярытніка. Мастак пачаў ствараць гэтую серыю малюнкаў падчас зняволення ў 2020 годзе, ва ўмовах гвалту і ізаляцыі. Намаляваныя звычайнай шарыкавай асадкай работы сталі для яго спосабам захаваць унутраны досвед і нагадаць пра лёс беларускіх палітычных вязняў. Выстаўка сведчыць пра тое, што мастацтва здольнае прабівацца праз мур абыякавасці — не дзеля таго, каб асудзіць гледача, а каб абудзіць у ім чуллівасць, спачуванне і пачуццё супольнай адказнасці. Гэта стрыманае, глыбока асабістае і непасрэднае мастацтва — яно не столькі каментуе гвалт, колькі адкрывае вобразы, ад якіх немагчыма проста адвесці позірк.
Асаблівае месца ў праграме фестывалю зойме таксама польска-беларуска-ўкраінскі паэтычны конкурс, падчас якога ўпершыню будзе ўручана Паэтычная прэмія імя Адама Міцкевіча. Міцкевіч — паэт памежжа, выгнання і памяці — становіцца тут апекуном дыялогу пра тоеснасць, мову, карані, свабоду і права на ўласны голас. Вершы, напісаныя па-польску і па-беларуску, па-ўкраінску, прагучаць у жывым выкананні падчас фінальнага паэтычнага слэму.
Іншую атмасферу ў фестывальную праграму прыўнясе спектакль «Увесь Шэкспір менш чым за гадзіну» — тэатральны стэндап і монаспектакль Генрыка Мазуркевіча. Гэта дынамічны, поўны самаіроніі аповед пра Шэкспіра, школьныя стэрэатыпы, тэатральны канон і культурныя міфы. У кантэксце фестывалю асаблівае значэнне будзе мець тэма «беларускага Шэкспіра». Гумар, крытычны погляд і перфарматыўная форма нагадваюць, што незалежная культура — гэта таксама права на гульню, іронію, творчы эксперымент і свабоду мыслення.
Адным з важных пунктаў фестывальнай праграмы стане экскурсія з гідам па беларускіх мясцінах Уроцлава. Арганізатары запрашаюць убачыць горад па-новаму — як прастору, у якой беларуская прысутнасць пакідае свой след, нараджае новыя сувязі і становіцца часткай агульнай гарадской гісторыі.
Праграму фестывалю дапоўняць дыскусіі і сустрэчы, прысвечаныя будучыні Беларусі, у тым ліку дыскусія «Беларускі шлях да дэмакратыі» з удзелам экспертаў і лідараў беларускай апазіцыі.
