Сяргей Ціханоўскі выступіў у Кангрэсе ЗША. За спінай Ціханоўскага стаіць Вадзім Пракоп’еў — ягоны галоўны палітычны саюзнік і кансультант. Па выніках пасяджэння ў Вашынгтоне Пракоп’еў апісаў, якія далейшыя крокі варта рабіць і што для гэтага трэба. «Наша Ніва» прыводзіць меркаванне без купюр.
Які практычны сэнс маюць слуханні па правах чалавека ў Кангрэсе ЗША? Прамога эфекту ад такіх слуханняў можа і не быць. Аднак іх значэнне не варта недаацэньваць.
Вызваленне беларускіх палітвязняў — працэс крохкі і ў значнай ступені залежыць ад палітычнай кан’юнктуры.
Амерыканская адміністрацыя можа ў любы момант страціць цікавасць да Лукашэнкі. Спецыяльны пасланнік Джон Коўл можа спыніць актыўную ўцягнутасць. Сам Лукашэнка таксама здольны дапусціць памылку і сарваць перамоўную лінію, калі вырашыць павысіць стаўкі або зробіць лішні крок.
У такіх умовах беларускаму пытанню патрэбны пастаянны прадстаўнік у ЗША — умоўны «дзяжурны адвакат», які будзе ўтрымліваць тэму закладнікаў і палітвязняў у амерыканскім парадку дня, не дазваляючы ёй растварыцца сярод іншых знешнепалітычных крызісаў.
На гэтую ролю, на маю думку, найлепш пасуе Сяргей Ціханоўскі.
Ён ужо вядомы амерыканскім палітыкам. Кангрэсмен Крыстафер Сміт, які старшыняваў на слуханнях, пачаў пасяджэнне з таго, што адзначыў: ён сочыць за Сяргеем Ціханоўскім і чытаў яго публікацыю ў The Washington Post.
У палітычным кантэксце гэта не проста жэст ветлівасці, а дэманстрацыя ўвагі і гатоўнасці ўспрымаць Ціханоўскага як значнага ўдзельніка размовы.
Ціханоўскі не пазбягае вострых тэм і ўмее фармуляваць думкі проста. А менавіта такія якасці запатрабаваныя ў сітуацыі, калі лёсы людзей залежаць не толькі ад дыпламатычных перамоў, але і ад палітычнага ціску, публічнасці і ўвагі.
Ніжэй — фрагменты выступлення Сяргея Ціханоўскага ў Кангрэсе ЗША:
«Існуе толькі тры рэалістычныя спосабы вызваліць астатніх закладнікаў:
— замежная вайсковая інтэрвенцыя;
— захоп прадстаўнікоў рэжыму за мяжой для прымусовага абмену;
— або прымусовая дыпламатыя пад кіраўніцтвам прэзідэнта Дональда Трампа.
Як рэаліст, я рашуча падтрымліваю апошні варыянт».
«Лукашэнка мае патрэбу ў прэзідэнце Трампу значна больш, чым прэзідэнт Трамп мае патрэбу ў Лукашэнку. Гэтая асіметрыя дае Злучаным Штатам каласальныя рычагі ціску і спецыяльнаму пасланніку спадару Коўлу».
«Лукашэнка лічыць, што яму ёсць што прадаць — і гэта не толькі закладнікі.
Паводле нашай інфармацыі, ён актыўна спрабуе прыцягнуць амерыканскі бізнэс: прапануе набыць долю ў нацыянальных авіялініях, запрашае да ўдзелу ў здабычы калію, абяцае электраэнергію для дата-цэнтраў ад беларускай атамнай электрастанцыі. Ён перакананы, што цяперашняя адміністрацыя ЗША мысліць транзакцыйна, і робіць на гэта стаўку.
Лукашэнка пазіцыянуе сябе не толькі як пасрэдніка з Крамлём, але і як нефармальны канал сувязі з іншымі аўтарытарнымі рэжымамі.
Усё гэта дае Злучаным Штатам сур’ёзныя рычагі ўплыву — калі выкарыстоўваць іх стратэгічна і паслядоўна».
Ціханоўскі таксама паведаміў кангрэсменам, што мае дадатковыя рэкамендацыі, аднак іх лепш абмяркоўваць канфідэнцыяльна, а не ў межах публічных слуханняў.
Можна меркаваць, што гаворка ідзе пра магчымыя ўразлівасці Лукашэнкі і яго атачэння. Патэнцыйныя вагары ціску сапраўды існуюць, аднак для іх выкарыстання неабходная палітычная воля з боку ЗША.
Гэтую палітычную волю можна і трэба падтрымліваць. Прычым рабіць гэта даводзіцца ў няпростых умовах: Беларусь не ўваходзіць у лік прыярытэтных напрамкаў амерыканскай знешняй палітыкі. Або, як мог бы сказаць Дональд Трамп: «Беларусь — не самая гарачая краіна ў свеце».
Нягледзячы на заявы Дзярждэпа пра падтрымку дэмакратычных імкненняў беларусаў, рэальнасць такая: пакуль амерыканскую адміністрацыю ў Беларусі ў першую чаргу цікавяць сувязі і магчымасці самога Лукашэнкі.
У дачыненні да краіны ў многіх амерыканскіх палітыкаў існуе ўстойлівая ўстаноўка: беларуская праблема нібыта не мае самастойнага рашэння і з’яўляецца часткай больш шырокага канфлікту з Расіяй.
Гэты наратыў аб’ектыўна перашкаджае перспектыве свабоднай Беларусі і патрабуе паслядоўнага абвяржэння.
Якім чынам гэта магчыма? Праз нефармальную асабістую дыпламатыю, выступленні ў Кангрэсе, працу з экспертнай супольнасцю, пастаянную прысутнасць у медыя і рэалістычную палітычную стратэгію.
Такі лабізм патрабуе сур’ёзных рэсурсаў.
Пры гэтым важна, каб беларускі прадстаўнік у ЗША не залежаў ад грантавага фінансавання, паколькі гэта непазбежна стварае канфлікт інтарэсаў і абмяжоўвае самастойнасць. Акрамя таго, у адміністрацыі Трампа выразна праяўляецца алергія на «індустрыяльна-прамысловы комплекс НДА» і звязаных з ім палітыкаў.
У нашым выпадку станоўчую ролю адыгрываюць вядомасць і біяграфія Сяргея Ціханоўскага. І той факт, што падтрымку яму аказвае беларускі бізнэс у эміграцыі.
«Свабодны баец. Фінансава незалежны» — гэта найлепшая характарыстыка для рэпутацыі ў ЗША.
Важна ўлічваць і больш шырокі кантэкст. Рэсурсы ЗША не бязмежныя, а ключавы выклік для Вашынгтона сёння фармуецца ў Ціхаакіянскім рэгіёне.
Адсюль заканамернае пытанне: ці не з’яўляецца прасоўванне беларускай павесткі ў ЗША загадзя другараднай задачай?
Мы цяпер жывём у лімінальнай зоне. Адна эпоха скончылася, а другая яшчэ не наступіла. Я мяркую, што правілы новага сусветнага парадку ў значнай ступені будуць фармавацца ў Вашынгтоне. ЗША, будучы абароненымі акіянамі, могуць фізічна гарантаваць сваю бяспеку, аднак эканамічна яны не могуць дазволіць сабе ізаляцыянізм.
Дактрына Манро не вычэрпвае новую знешнюю палітыку ЗША.
Дзеянні ў Лацінскай Амерыцы рацыянальныя і выглядаюць як умацаванне «задняга двара» перад галоўным этапам супрацьстаяння ў новай халоднай вайне.
Пры гэтым ЗША, насуперак распаўсюджаным ацэнкам, не сыходзяць з Еўропы. Хутчэй яны «перавыхоўваюць» Еўропу, імкнуцца прымусіць еўрапейскіх саюзнікаў узяць на сябе больш адказнасці за ўласную бяспеку. Менавіта гэтым тлумачыцца ціск на краіны НАТА і патрабаванне давесці абаронныя выдаткі да 5% ВУП.
Інтарэсы свабоднай Беларусі неабходна прасоўваць адначасова і ў Еўропе, і ў ЗША.
Мой асабісты досвед апошніх пяці гадоў паказвае: калі Вашынгтон не гатовы дзейнічаць, то дамагчыся істотных рашэнняў не атрымаецца ні ў Кіеве, ні ў Варшаве, ні ў Вільні. Такая геапалітычная рэальнасць.
Выснова: калі мы сапраўды хочам стварыць устойлівае беларускае лобі ў ЗША, неабходная сістэмная арганізацыя працэсу. Сяргей Ціханоўскі прадэманстраваў, што можа быць фронтмэнам такога праекта. Кажучы мовай стартапераў, MVP працуе.
Таму я скарыстаюся ўвагай чытачоў «Нашай Нівы» і звярнуся да прадстаўнікоў беларускага бізнэсу ў выгнанні: звяжыцеся з намі. У Сяргея Ціханоўскага ёсць план, і ён адкрыты да прапаноў.
Вадзім Пракоп’еў.
5 лютага 2026 года.
Вашынгтон.
