Год таму я пачаў зьбiраць адказы вядомых беларусаў на так званыя апытальнікі Пруста (Questionnaire de Proust). Вядома, Пруст не прыдумаў гэтыя апытальнікі – анкеты існавалі задоўга да яго, але менавіта ён уславіў іх сваімі адказамі. Захаваліся два апытальнікі, якія пісьменьнік запоўніў ва ўзросьце 16 і 19 гадоў. Мяркую, шмат каму даводзілася запаўняць нешта падобнае ў школьныя гады. У маёй гомельскай школе №14 такія апытальнікі цыркулявалі ў сярэдніх клясах, якія прыпалі на сярэдзіну 80-х. Пытаньні там былі кшталту “Што Вы шануеце ў людзях?” ці “Ваш любімы рок-гурт”. Пруста тады я ўжо ведаў. Ад пачатковай школы я днямі зьнікаў у раённай бібліятэцы, дзе выпадкова натрапіў на кнігу зь дзіўнай назвай “На Сванавы бок”. Я ўзяў кнігу дадому, але ні халеры ў ёй не зразумеў. А вось анкеты запаўняў з задавальненьнем і не аднойчы.
З аднога боку апытальнікі Пруста зьяўляюцца барометрам сёньняшняга настрою, а з другога – адлюстроўваюць тыя вечныя каштоўнасьці, якія дапамагаюць рэспандэнтам выстаяць, застацца самімі сабой, не згубіцца ў хаосе штодзённасьці.
У апошнiм альманаху беларускiх пiсьменьнiкаў замежжа “Беларус” пабачылi сьвет анкеты Івонкi Сурвілы, Ліліі Яноўскай, Ірыны Красоўскай, Тацьцяны Процькi, Вольгi Палуніцы (Бабурынай), Вольгi Быкоўскай i Мiкалая Халезiна. Увосень прапаную вашай увазе адказы не менш цiкавай групы беларусаў: Юліi Міцкевіч, Дзьмiтрыя Плакса, Галіны Туміловіч, Алеся Плоткi, Зінаіды Клыгi, Аляксандра Чарнухi, Сашы Гойшыка, Валеры Руселіка i Васіля Дранько-Майсюка.
Асаблiвая падзяка Воле Броман, прэзiдэнтцы Асацыяцыi Беларусаў у Амэрыцы (АБА), за тое, што пазнаёмiла зь цiкавымi людзьмi, якiх загадзя запрасiла паўдзельнiчаць у праекце.
Сёньня зрабiў маленькi эксперымент з выкарыстаньнем ШI.
А як бы адказалі на апытанку Пруста САМЫЯ ВЯДОМЫЯ на сёньняшні дзень у сьвеце беларусы?
Вырашыў не адставаць ад сусьветных трэндаў і пагуляць са штучным інтэлектам. У тройку самых вядомых на сёньняшні дзень у сьвеце беларусаў уваходзяць: 1. Арына Сабаленка, 2. Аляксандр Лукашэнка і 3. Сьвятлана Ціханоўская. Ніхто зь іх спецыяльна не запаўняў апытальнікі Пруста, але інтэрвiю і каментары ў публічнай сфэры нашы героі даюць рэгулярна. Таму ШІ змог з уласьцівай яму лёгкасьцю ў лічаныя секунды змадэляваць магчымыя адказы.
Беларуская тэнісістка і першая ракетка сьвету Арына Сабаленка ніколі цалкам не запаўняла афіцыйны апытальнік Пруста. Аднак у спартыўных СМІ, на прэс-канферэнцыях турніраў Вялікага шлема і ў забаўляльных відэябліцах (напрыклад, для WTA) яна часта адказвае на вельмі падобныя кароткія пытаньні. Грунтуючыся на яе шматлікіх інтэрвiю, прызнаньнях пра асабістае жыцьцё, працу з псыхолягам і адносіны з камандай, можна скласьці такую рэканструкцыю яе адказаў:
Вашая самая характэрная рыса?
Эмацыйнасьць, байцоўскі дух і адкрытасьць. (Раней Арына часта змагалася са сваімі эмоцыямі на корце, але цяпер называе сябе больш сталай і стрыманай, хоць і застаецца вельмі шчырай.)
Якасьці, якія Вы больш за ўсё шануеце ў людзях?
Пачуцьцё гумару, вернасьць і здольнасьць падтрымліваць у цяжкія хвіліны. (Яна вельмі шануе сваю каманду менавіта за ўменьне разрадзіць абстаноўку жартамі.)
Ваш любімы занятак?
Гульня ў тэніс на найвышэйшым узроўні, баўленьне часу з блізкімі, падарожжы і адпачынак у Маямі (які стаў яе другім домам).
Вашая ідэя аб шчасьці?
Выйграць чарговы буйны турнір (як Australian Open ці US Open), адсьвяткаваць гэта з камандай, зьесці любімы бургер або піцу без думак пра дыету і адчуваць поўную гармонію ў асабістым жыцьці.
Вашая ідэя аб няшчасьці?
Страта блізкіх людзей (яна вельмі цяжка перажыла сьмерць бацькі Сяргея, які прывёў яе ў тэніс). Таксама — цяжкія траўмы, якія могуць адабраць магчымасьць гуляць.
Калі не сабой, то кім Вам хацелася б быць?
Мадэльлю ці брэнд-амбасадарам у індустрыі моды. (Сабаленка любіць стыльныя фотасэсіі, прыгожыя сукенкі і часта зьяўляецца на чырвоных дарожках.)
Здольнасьць, якой Вам хацелася б валодаць?
Уменьне ідэальна кантраляваць свае думкі ў стрэсавых сытуацыях. (Сабаленка часта жартуе, што яе “нутраны голас” на корце часам бывае занадта вар’яцкім).
Ваш дэвіз?
“Ніколі не здавацца і працягваць працаваць, што б ні здарылася” альбо яе фірмовы пазытыўны зварот “Хэлоў эўрыван!” (фраза, з якой яна часта пачынае сустрэчы з журналістамі).
Аляксандр Лукашэнка ніколі афіцыйна не запаўняў клясычны апытальнік Пруста і не ўдзельнічаў у праграмах, дзе задаюць гэты сьпіс пытаньняў (напрыклад, ён не быў госьцем перадачы Уладзіміра Познера, які традыцыйна завяршаў інтэрвiю менавіта анкетай Пруста). Тым не менш, зыходзячы з яго шматлікіх шматгадзінных прэс-канферэнцый, публічных выступаў і інтэрвiю розным медыя, можна рэканструяваць, як бы выглядалі яго адказы на ключавыя пытаньні гэтага апытальніка, грунтуючыся на яго ўласных цытатах і рыторыцы.
Вашая самая характэрная рыса?
Упартасьць, каласальная працаздольнасьць і жорсткая прынцыповасьць. (Ён часта падкрэслівае, што гатовы ісьці да канца дзеля сваіх мэтаў і “не аддасьць краіну”
Якасьці, якія Вы больш за ўсё шануеце ў людзях?
Вернасьць (адданасьць) і надзейнасьць. (У яго кадравай палітыцы і выказваньнях менавіта адданасьць дзяржаве і асабістая вернасьць часта называюцца вышэй за прафэсыйныя навыкі.)
Вашая ідэя аб шчасьці?
Адчуваньне поўнага кантролю, захаваньне стабільнасьці і выкананьне пастаўленых задач. Таксама ў рэдкіх асабістых момантах — гэта спорт (хакей, лыжы), праца на зямлі (прысядзібная гаспадарка) і час з малодшым сынам Мікалаем.
Вашая ідэя аб няшчасьці?
Страта ўлады, геапалітычны хаос або ваенны канфлікт на тэрыторыі Беларусі, а таксама здрада з боку бліжэйшага асяродьдзя.
Дзе б Вы хацелі жыць?
Выключна ў Беларусі, у вёсцы ці бліжэй да прыроды. (Ён рэгулярна крытыкуе заходні лад жыцьця і заяўляе, што па-сапраўднаму чалавек можа быць шчасьлівым толькі на сваёй зямлі.)
Ваш любімы занятак?
Кіраваньне дзяржавай (“ручное кіраваньне”), праца ў полі (уборка ўраджаю) і спорт (хакей). (Ён неаднаразова заяўляў, што прэзідэнцтва для яго — гэта не праца, а лёс і цяжкі крыж.)
Любімыя героі ў рэальным жыцьці i любімыя літаратурныя героі?
(Сярод гістарычных асобаў ён часта згадваў савецкіх лідараў як Уладзімір Ленін або Іосіф Сталін, адзначаючы іх ролю ў будаўніцтве дзяржавы, а таксама Пятра Машэрава, кіраўніка савецкай Беларусі. З літаратурных упадабаньняў ён калісьці згадваў, што ў юнацтве чытаў шмат клясычнай і ваеннай літаратуры – Шолахаў, Быкаў.)
Да якіх заганаў Вы адчуваеце найбольшую паблажлівасьць?
Да памылак, зробленых праз празмернае стараньне або нявопытнасьць, але пры ўмове, што чалавек шчыра пакаяўся і застаўся верным.
Лідэрка беларускіх дэмакратычных сілаў Сьвятлана Ціханоўская не запаўняла менавіта клясычны апытальнік Пруста, аднак у верасьні 2024 года яна ўзяла ўдзел у вельмі падобным іранічным і шчырым праекце “Белсата”, дзе адказала на пытаньні ў стылі “анкеты з дзяцінства”. У гэтай анкеце яна пакінула даволі простыя і жыцьцёвыя адказы, напрыклад, назваўшы сваёй любімай стравай катлеты (што стала своеасаблівай адсылкай да палітычных кпінаў і яе мінулага хатняга побыту). Калі ж абьяднаць гэтую анкету зь яе шматлікімі палітычнымі прамовамі, публікацыямі ў Facebook і інтэрвiю сусьветным СМІ, то рэканструкцыя яе адказаў на клясычныя пытаньні Пруста будзе выглядаць наступным чынам:
Вашая самая характэрная рыса?
Адказнасьць і стойкасьць. (Сама яна не раз падкрэсьлівала, што ніколі не плянавала станавіцца палітыкам, але прыняла гэты выклік дзеля мужа і свайго народа.)
Якасьці, якія Вы больш за ўсё шануеце ў людзях? Шчырасьць, салідарнасьць і адвагу. Здольнасьць ахвяраваць сабой дзеля супольнай справы і праўды.
Ваш любімы занятак?
Быць маці і жонкай, клапаціцца пра сваю сям’ю. (Сёньня яе вымушаны занятак — гэта міжнародная адвакацыя і дыпляматыя, але яна часта прызнаецца, што сумуе па звычайным ціхім жыцьці.)
Вашая ідэя аб шчасьці?
Вяртаньне ўсёй сям’ёй (разам з мужам Сяргеем Ціханоўскім) у вызваленую, мірную і дэмакратычную Беларусь, дзе няма страху за будучыню дзяцей.
Вашая ідэя аб няшчасьці?
Роспач і забыцьцё пра тых, хто пакутуе ў турмах (палітвязьняў). Страта сувязі зь Беларусьсю і немагчымасьць вярнуцца дадому.
Дзе б Вы хацелі жыць?
Выключна ў Беларусі. (Нягледзячы на працу Офіса за мяжой і паездкі па ўсім сьвеце, яна бачыць сваю будучыню толькі на радзіме.)
Вашыя героі ў рэальным жыцьці?
Беларускія жанчыны, палітвязьні, муж Сяргей і ўсе звычайныя беларусы, якія працягваюць супраціў.
Ваш дэвіз?
“Беларусы — неверагодныя” або прынцып таго, што каштоўнасьць чалавечай годнасьці і свабоды вышэйшая за любы страх.
Праект “Беларусы і Пруст” працягваецца. Усе жадаючыя паўдзельнiчаць (незалежна ад узроўню вядомасьці) могуць напісаць на email: viachaslaubortnik@gmail.com.
